معرفی کتاب آمریکا و ایلغار آثار باستانی ایران
« ... حقيقت عريان اين است كه باستان شناسي ايران، دانشي برخاسته از پرسش ايرانيان درباره ي گذشته ي خويش نبوده است. به همين سبب، تاريخ و تبارنامه ي ايشان ساخته و پرداخته ي آباء كليسا و اصحاب كنيسه است!.. كاوش هاي تخت جمشيد نيز همانند شوش، نشانه ي استيلاي مطلق غرب بر باستان شناسي ايران است. عمليات صحرايي هرتسفلد در محوطه ي تخت جمشيد در ابتدا تحت عنوان پروژه ي حفاظت و مرمت آغاز شد. اما معلوم نشد كه چگونه كارهاي مرمتي به يك كاوش گسترده و مستقل در مقياسي بزرگ بدون نظارت و تأثير مستقيم حكومت وقت ايران تبديل شد. اقدامات به ظاهر علمي و تحقيقاتي مؤسسه ي شرق شناسي دانشگاه شيكاگو در تخت جمشيد، همانند عمليات عمال فرانسه در شوش و خوزستان، يك تاراج وسيع و غارت بي بديل و يغماي بي نظير بود كه خواننده بر مبناي اسناد عرضه شده ي مؤلف كتاب با آن آشنا خواهد شد... »
از پيشگفتار مترجم، صفحات 15 و 17 كتاب حاضر.
« ... كمك ها و مساعدت هاي وزارت امور خارجه ي دولت ايالات متحده ي آمريكا به آن مؤسسه بسيار فراتر و بيشتر از حد انتظاري بوده است كه در قبال مصالح و منافع ملي آمريكا انجام شود. در سايه ي همين كمك ها و حمايت ها بود كه مؤسسه ي شرق شناسي به چنان موفقيت هايي دست يافت كه قابل مقايسه با ديگر مناطق خاورميانه نيست!.. كمك وزارت امور خارجه ي دولت ايالات متحده ي آمريكا در مسئله ي تقسيم يافته ها و بارگيري و حمل آنها به شيكاگو و نيز حمل و نقل چندين هزار لوح گلي ارزشمند (به خط ميخي عيلامي) به شيكاگو با هدف قرائت و كشف رمز آنها قابل تأمل است... »
از متن نامه ويليام فيليپس قائم مقام وقت وزارت امور خارجه ي ايالات متحده آمريكا به ويلسون مدير مؤسسه شرق شناسي دانشگاه شيكاگو، در مؤرخه 7 فوريه 1936م (سند شمارۀ 406/ پرسپوليس 927-891 بايگاني وزارت امور خارجه آمريكا) برگرفته از صفحات 323 و 324 كتاب حاضر.
« ... از آغاز كشف فلز به دست بشر تا زمان معاصر، گنجينه هاي هنري پرسپوليس براي گرم كردن تالارهاي سرد هر موزه اي واقعا بي نظير است! بنابراين، من از سوي مؤسسات آمريكايي مصمم هستم تا اين قرارداد را حتما به چنگ بياورم! كما اين كه پرسپوليس لقمه ي بزرگي ازآثار باستاني و نفايس هنري است كه براي بلعيدن كامل آن به دهان فوق العاده زورمندي نياز داريم!! »
از متن نامه اريك اشميت به جرج اجل مدير موزۀ هنرهاي زيباي بوستون در مؤرخه 25 مي 1936م (سند شمارۀ 419/ پرسپوليس 927-891 بايگاني وزارت امور خاره آمريكا) برگرفته از صفحه 327 كتاب حاضر.
مشخصات كتاب:
آمريكا و ايلغار آثار باستاني ايران، نوشته دكتر محمد قلي مجد، ترجمه بهرام آجورلو، چاپ انتشارت كارنگ، ۱۳۸۶- 367 صفحه، 4.500 تومان.
The American Great Plunder of Persia's Antiquities, 1925-1941
University Press of America
Lanham, New York, Oxford 2003
فهرست کتاب:
پيشگفتار به قلم دكتر علي محمد طرفداري (مدیر گروه تاریخ مجمع عالی نخبگان ایران و مدیر مسئول فصلنامه ی بررسی های نوین تاریخی)
پيشگفتار مترجم (مدیر گروه باستان شناسی مجمع عالی نخبگان ایران)
پيشگفتار مولف
فصل اول: مقدمه
1- هيئت باستان شناسي فرانسه در ايران
2- معاهدۀ 1900م ايران و فرانسه
3- تلاش براي تاراج آثار باستاني بين النهرين 1914- 1845م
4- تاراج آثار باستاني ايران 1941- 1925م
5- ايران در جنگ جهاني اول و قحطي بزرگ 1919-1917م
6- كودتاي سوم حوت 1299ه.ش و به روي كار آمد رژيم پهلوي
7- توافق كشورهاي خارجي 1941- 1925م
8- والاس اسميت موري و آرتور آپهام پوپ و قتل امبري
9- باز شدن دروازه هاي ايران به روي باستان شناسان خارجي
10- تلاش موزه هاي آمريكايي
11- هيئت باستان شناسي پرسپوليس 1318-1310ه.ش
12- بركناري هرتسفلد
13- هزينه هاي هيئت هاي باستان شناسي آمريكا در ايران
14- نقض موافقتنامه
15- تيرگي روابط ايران و آمريكا
16- كمبود اسناد و مدارك در منابع ايراني
فصل دوم: آرتور آپهام پوپ و آثار هنري ايران
1- انتقال صنايع دستي ايران از طريق كيف ديپلماتيك سفارت آمريكا
2- سفر پوپ به ايران، بهار 1929م
3- شرف يابي پوپ به حضور رضاخان
4- گزارش سفارت آمريكا درباره پوپ
5- پوپ و فروغي
6- نمايشگاه هنر ايران در لندن، سال 1309ه.ش
7- پوپ و شايعه جرج پادشاه بريتانيا
8- وولسين عليه پوپ
فصل سوم: گشودن درهاي ايران به روي باستان شناسان خارجي
1- تلاش دستگاه ديپلماسي آمريكا براي قطع انحصار فرانسه
2- مبارزه ي آلمان عليه امتياز انحصاري فرانسه
3- تلاش بي حاصل براي لغو انحصار فرانسه
4- عهدنامه ي اكتبر 1927م ايران و فرانسه
5- رسيدن گدار و استخدام هرتسفلد
6- تصويب قانون عتيقات ايران در نوامبر 1930م
7- مواد قانون راجع به حفظ آثار ملي
8- قانون عتيقات عراق و قيموميت بريتانيا
9- توضيحات برناردسون و مشاهدات پاياني
فصل چهارم: تهاجم موزه هاي آمريكايي به ايران
1- هيئت مشترك كاوش در ايران
2- اريك اشميت
3- موافقت با كاوش دامغان و استرآباد
4- كاوش در تورنگ تپه و تقسيم يافته ها
5- كاوش در دامغان
6- گزارش اشيمت به موري درباره اولين فصل كاوش در دامغان
7- انجمن شگفت موري و اشميت
8- تقسيم نهايي يافته هاي دامغان
9- كاوش در ري
10- اشميت هيتلر صفت!
11- كاوش موزه هنر متروپوليتن در قصر ابونصر، فارس
12- كاوش موزه متروپوليتن در نيشابو، خراسان 1940- 1935م
13- هيئت هاروارد- اشتاين در ايران 1936-1931م
14- گدار و باستانشناسي فرانسه در ايران
فصل پنجم: هيئت باستان شناسي مؤسسه ي شرق شناسي دانشگاه شيكاگو
1- اولين سرگرمي تماشايي در پرسپوليس پيدا مي شود
2- تبليغات مرتبط با پرسپوليس
3- موفقيت باستان شناختي ناگهاني هرتسفلد!
4- مشكلات مؤسسه ي شرق شناسي شيكاگو و گمانه زني هاي هرتسفلد
5- خصومت با هرتسفلد
6- اولتيماتوم ايران
فصل ششم: فشار آمريكا و تسليم شدن ايران
1- نامه برستد به فروغي: تهديدي باجگيرانه!
2- تسليم شدن ايران
3- نامه ي فروغي به برستد
4- اولتيماتوم آمريكا
5- مسئله ي پلكان قابل حمل
6- اولتيماتوم جديد آمريكا و تسليم نهايي ايران
7- اولين تقسيم يافته هاي پرسپوليس
8- خوشي و شادماني موري
9- حرص و آز برستد
10- مشاهدات هورني بروك
فصل هفتم: قرارداد جديد و مدير جديد هيئت كاوش پرسپوليس
1- وليعهد سوئد و شايعات مرز عراق- ايران
2- قاچاق آثار باستاني ايران توسط سفارت آلمان
3- انتقال وزير مختار آلمان
4- خروج هرتسفلد
5- اريك اشميت جانشين هرتسفلد ميشود
6- پيوست: مكاتبات مبادله شده
فصل هشتم: هواپيماي اشميت و تيرگي روابط ايران و آمريكا
1- هواپيما و اجازه ي پرواز
2- مقاله روزنامه ي ميرور و قطع روابط تهران- واشينگتن
3- يك حادثه ي باستان شناختي
4- هيئت باستان شناسي اشميت در لرستان
5- مذاكرات اشميت با موري
6- بازگشت اشميت به ايران
7- از سرگيري و خاتمه پروازها
فصل نهم: فرجام داستان: خيانت و سرقت!
1- اولين مرحله ي تأمين بودجه و اعتبار كاوش پرسپوليس
2- توافق نامه ي جديد همكاري
3- خيانت به قرداد!
4- پايان اكتشاف در پرسپوليس
5- ماجراي واپسين ده صندوق عتيقات و آثار باستاني پرسپوليس
6- هزينه ها و مخارج كاوش هاي باستان شناختي آمريكا در ايران
7- جداول ضميمه
8- ضمائم مترجم (زندگينامه ها و تصاوير)
